Trại Thalham - tháng 1.1989
Nhập viện & hồi tưởng
Sau những ngày rong chơi và tham dự Đại lễ Vu Lan tại Tổ đình Viên Giác Hannover, tôi quay về trú xứ, rồi khăn gói vào bệnh viện. Dù việc “nằm viện” đã có kế hoạch từ trước, nhưng khi thật sự đặt lưng trên chiếc giường trải khăn trắng tinh ở Barmherzige Brüder Krankenhaus Wien, lòng vẫn thấy bâng khuâng và có phần lo lắng, dù rất tin tưởng vào tay nghề bác sĩ nơi thành phố này.
Nằm trên giường bệnh, tôi nhớ lại buổi đầu đặt chân đến Wien vào tháng 12 năm 1988, một thuyền nhân tỵ nạn giữa mùa đông lạnh buốt. Năm người chúng tôi được đưa về trại Thalham ở Sankt Georgen im Attergau, trung tâm tiếp nhận người tỵ nạn cách Salzburg chừng 50 km. Khi đến nơi, nhóm mười người gồm cả những đồng hương từ Palawan, Philippines, đón nhau bằng một bữa cơm thân tình, ấm áp, khiến bao mệt mỏi và giá lạnh đường xa chừng tan biến.
Trại Thalham - tháng 1.1989
Sau hai ngày nghỉ, chúng tôi được làm thủ tục cư trú. Cuộc sống trại tuy đơn sơ nhưng ấm áp tình người, ai cũng mong sớm rời trại để tìm việc làm. Trong thời gian học tiếng Đức, tôi phát hiện mắt trái có vấn đề. Hoàn cảnh lúc ấy thật khó khăn, không người thân, không bảo hiểm, không biết phải làm sao. May thay, vào giữa tháng 3 năm 1989, tôi gặp lại anh Vũ Văn Hùng, người đồng hương ở Linz đến thăm. Anh đưa tôi đi chơi Salzburg rồi về Linz xin việc tại một hãng nhựa nhỏ, trong khi tôi vẫn chờ kết quả khám mắt ở bệnh viện Vöcklabruck.
Hồi đó, kiếm việc khá dễ, nhất là lao động tay chân. Tôi được nhận thử việc ở hãng S. Plastics tại Linz, bắt đầu từ ngày 3 tháng 4.1989. Cùng làm với tôi có Hóa, một người bạn trẻ ở cùng anh Hùng. Công việc tuy không quá nặng nhưng rất nhanh và đơn điệu: đứng lên cúi xuống liên tục, nhặt từng bao nylon rồi ném vào máy ép. Cô chủ người Áo ít nói, thỉnh thoảng đến xem qua. Chỉ sau vài ngày toàn thân ê ẩm, tưởng không trụ nổi. Sang tuần thứ hai, khi kiệt sức đến mức chỉ mong có lý do để nghỉ, thì cô chủ thông báo “hết hàng, tạm ngưng làm việc”. Tôi mừng như được cứu sống lần nữa, y như ngày được tàu Cap Anamur vớt trên Biển Đông hai năm trước, tháng 6 năm 1987.
Tôi quay về bệnh viện Vöcklabruck xin điều trị mắt. Lần này tôi bình tĩnh hơn, hiểu rằng “đôi mắt là cửa sổ của tâm hồn”, có sức khỏe mới có tương lai. Tôi nhớ đến vị giáo sư dạy tiếng Đức ở trại, người đã tận tình giúp tôi khám mắt. Khi nghe tôi nói “Mắt trái con nhìn mờ lắm”, thầy liền thử bằng cách che từng mắt, rồi hẹn hôm sau đưa đi tiệm kính. Kết quả kiểm tra khiến cả hai thầy trò đều bất ngờ: tôi cần vào bệnh viện điều trị. Sau hai lần khám, tôi nhập viện, nhưng chưa kịp chữa xong đã phải xin ra sớm để đi làm. Bác sĩ hiền từ chỉ dặn: “Anh có thể trở lại bất cứ lúc nào.” Chính sự nhân hậu ấy khiến tôi thấy ấm lòng giữa xứ lạ.
Khi trở lại nằm viện, nhiều nhân viên y tế đã quen mặt, hỏi han thân tình. Tôi ở phòng sáu giường, là người trẻ nhất. Thời ấy, một người gốc Á đến điều trị ở vùng thị trấn còn hiếm, nhất là người tỵ nạn, nên được chú ý và thương mến. Ông Peter nằm cạnh giường, khi ra viện tặng tôi chiếc áo Blazer, chúc tôi sớm bình phục. Tôi biết ơn với những con người xa lạ mà đầy nghĩa tình.
Mười ngày điều trị, ngày nào cũng truyền dịch, uống thuốc, chiếu điện cho mắt. Các y tá phục vụ chu đáo, đúng với tinh thần “lương y như từ mẫu”, bất kể bệnh nhân là ai. Tuy an tâm, nhưng trong lòng vẫn canh cánh nỗi nhớ nhà, nhớ vợ con còn bên kia đại dương. Tôi hiểu rằng con đường đoàn tụ vẫn còn xa. Bởi thế, khi được xuất viện và nghe tin mắt đã bình phục, niềm vui như ngập tràn. Tháng 5 năm 1989, tôi lại theo anh Hùng về Salzburg, tái ngộ những người bạn cũ Palawan. Chúng tôi thuê chung một căn nhà nhỏ ở Lehen, gần trung tâm thành phố, khởi đầu cho một chặng đời mới nơi xứ người.
Những năm đầu nơi xứ người
Sau những ngày ở Lehen, tôi bắt đầu cảm nhận rõ cuộc sống mới ở châu Âu. Chỉ ít lâu sau, tôi tìm được việc tại hãng Mirabell Schokolade Grödig, nơi làm những viên sô-cô-la nổi tiếng ở Salzburg. Đó là công việc ổn định đầu tiên, mang lại niềm vui và hy vọng. Đến cuối năm, thật bất ngờ khi tôi nhận được thư thông báo được cấp một căn hộ độc thân rộng 23 m² của Bộ Nội Vụ, nhận nhà vào tháng 2 năm 1990 ở khu Liefering, Salzburg. Một căn phòng nhỏ nhưng với tôi, đó là cả một khởi đầu vững chắc.
Sau mười bốn tháng định cư, tôi đủ điều kiện làm hồ sơ bảo lãnh gia đình. Có việc làm, có nhà ở, tôi gửi toàn bộ hồ sơ đến Đại sứ quán Áo tại Jakarta. Diện bảo lãnh vợ con được ưu tiên, không mất phí nào khác. Tháng 2 năm 1991, sau gần bốn năm xa cách, tôi trở lại Wien để đón vợ và hai con gái: chị, Chân Như 12 tuổi; em, Kiều Nam 8 tuổi. Cuộc đoàn tụ ấy là khoảnh khắc không bao giờ quên, nước mắt xen nụ cười, hạnh phúc ngập tràn sau bao năm chờ đợi tưởng như vô tận.
Những năm đầu đoàn tụ thật bận rộn. Hai con vào trường học, vợ chồng cùng đi làm. Cuộc sống dần ổn định, nhưng tôi vẫn thường nghĩ đến sức khỏe, nhất là đôi mắt, từng hai lần điều trị ở Vöcklabruck. Tôi đi kiểm tra định kỳ mỗi hai năm, kết quả vẫn tốt. Niềm tin vào y học Áo ngày càng lớn dần trong tôi, một người từng đi qua những ngày gian nan của thân phận tị nạn.
Landeskrankenhaus Salzburg
Thời gian trôi nhanh. Năm 2001, tức mười năm sau ngày đoàn tụ, tôi phải trải qua ca phẫu thuật đầu tiên ở đầu gối phải do rách sụn chêm, một chấn thương phổ biến khi khớp gối xoay đột ngột. Ca mổ tại bệnh viện Landeskrankenhaus Salzburg diễn ra suôn sẻ, tôi ở lại ba ngày rồi xuất viện. Đến nay đã hơn hai mươi năm, đầu gối ấy vẫn tốt, mỗi lần nghĩ lại, tôi vẫn thấy biết ơn nền y tế nước này.
Con người có hai con mắt sinh ra cùng lúc, một khi mắt trái đã từng bị, thì sớm muộn cũng đến lượt mắt phải. Năm 2012, khi tôi bước sang tuổi 60, con mắt bên phải lại mờ dần. Bác sĩ cho biết đó là bệnh “đục thủy tinh thể”, như tấm kính bị phủ bụi, cần thay thủy tinh thể nhân tạo. Ca phẫu thuật diễn ra tại bệnh viện LKH Salzburg, nhẹ nhàng và nhanh chóng: chỉ một đêm nằm viện, sáng hôm sau đã về nhà. Từ đó tôi chỉ mang kính khi đọc sách. Nhưng rồi, như mọi thứ trong đời, thời gian không dừng lại, tuổi già lại gõ cửa.
Tháng 8 năm 2018, con mắt trái từng hai lần điều trị cách đây ba mươi năm bắt đầu yếu đi. Tôi lại vào bệnh viện, thực hiện lần phẫu thuật thứ ba trong đời, cũng an toàn và thành công. Dù trải qua bao lần mổ xẻ, tôi chưa bao giờ thấy sợ. Có lẽ vì tôi tin vào sự tử tế, tận tâm của những y bác sĩ nơi đây, và tin vào nhân duyên đã đưa mình đến vùng đất này.
Cuộc sống ở Salzburg bình yên, đều đặn. Mỗi sáng đi làm, chiều về nghe tiếng chuông nhà thờ, ngắm dãy núi tuyết xa xa, lòng tôi thường dâng lên niềm tri ân sâu sắc. Một người từng lênh đênh trên biển, từng vô định giữa trại tị nạn, nay được sống, làm việc và nuôi con nơi bình an, đó là phước đức lớn mà tôi luôn ghi nhớ.
Năm 2019, sau hơn ba mươi năm ở Salzburg, gia đình tôi dọn về Wien. Cuộc sống nơi thủ đô năng động hơn, nhiều cơ hội hơn cho các con, nhưng với tôi, vẫn là những ngày thong thả, bình yên. Tôi thấy mình như một chiếc lá già, theo dòng thời gian trôi về cuối thu, nhưng lòng nhẹ nhõm vì đã đi qua hầu hết sóng gió đời người.
Gia đình đoàn tụ & những năm gần đây
Từ ngày dọn về Wien năm 2019, tôi cảm nhận rõ sự thay đổi trong nhịp sống. Thủ đô rộng lớn, đông đúc, nhưng vẫn giữ nét thanh bình của một thành phố Âu châu giàu văn hóa và kỷ cương. Chúng tôi quen dần với cuộc sống mới, trong khi sức khỏe tôi bắt đầu có dấu hiệu báo động.
Bệnh thoát vị bẹn (Leistenbruch) được phát hiện từ hơn mười năm trước ở Salzburg. Khi ấy, bác sĩ dặn chỉ cần theo dõi định kỳ vì khối u còn nhỏ và chưa gây trở ngại. Tôi vẫn sinh hoạt bình thường, đi bộ, làm việc nhẹ. Nhưng sau nhiều năm, vết sưng ngày càng lớn. Tháng 10 năm 2023, tôi đến khám bác sĩ Rawand Kawji ở quận 23, kết quả vẫn là “chưa cần phẫu thuật”. Dù an tâm phần nào, tôi tự biết rồi cũng đến lúc phải làm.
Apotheke der Barmherzigen Brüder
Mùa hè năm 2025, các con bàn nhau chủ động hẹn lịch mổ. Con gái lớn của tôi, Chân Như, làm Dược sĩ tại bệnh viện Barmherzige Brüder trên đường Taborstrasse, Wien. Con tốt nghiệp đại học Dược ở Wien năm 2018 sau bao năm vừa học vừa nuôi con nhỏ. Tôi vẫn nhớ ngày nhận bằng, gương mặt con sáng bừng niềm hạnh phúc. Giờ đây, chính nơi con làm việc lại là nơi tôi điều trị, như một vòng nhân duyên trọn vẹn.
Bệnh viện Barmherzige Brüder
Tháng 7 năm 2025, tôi được bác sĩ Birsan Tudor khám và sắp lịch phẫu thuật vào đầu tháng 10. Những tuần chuẩn bị trôi qua êm đềm. Tôi đã quen với những cuộc nằm viện, nhưng lần này đặc biệt hơn, vì có vợ và các con bên cạnh trong mỗi bước.
Kiều Nam - Chân Như - Alain
Trước đó, tháng 9 năm 2025, cậu con trai Alain đã đi theo đến phòng mạch bác sĩ khám nghiệm tiền giải phẫu như đo điện tâm đồ, khám tiểu phẫu…Ngày 1 tháng 10, con gái lớn Chân Như và mẹ Sương Mai đưa tôi nhập viện.
Sáng 2 tháng 10 năm 2025, khoảng 7:35 giờ nhân viên vận chuyển bệnh nhân đã có mặt. Ngay khi họ vừa xác định tên tuổi năm sinh cũng là lúc Kiều Nam, con gái thứ hai đến để theo xe đưa ba đến phòng mổ và nói: “Ba yên tâm có mẹ cùng các con chờ bên ngoài.”
Trong phòng mổ, khi bác sĩ gây mê giới thiệu tên mình, tôi mỉm cười đáp lại rồi chìm ngay vào giấc ngủ. Khi mở mắt ra, đồng hồ chỉ 10 giờ 5 phút, ca mổ đã hoàn tất. Tôi cảm thấy nhẹ nhõm, vết thương đau nhẹ nhưng tinh thần rất tỉnh táo. Chiều hôm đó, vợ và ba con vào thăm, thấy tôi khỏe mạnh, ai cũng mừng.
Bác sĩ chọn phương pháp phẫu thuật nội soi hiện đại, ít xâm lấn, nhanh hồi phục. Tôi ở lại thêm một ngày, rồi được xuất viện sáng 3 tháng 10. Chân Như xin nghỉ làm một ngày để đưa tôi về nhà. Bầu trời Wien hôm ấy trong xanh lạ thường. Tôi ngồi trong xe, nhìn ra phố, lòng nhẹ như vừa bỏ xuống một gánh nặng vô hình mang theo suốt bao năm.
Trong đời, tôi đã bốn lần trải qua phẫu thuật: hai lần mắt, một lần đầu gối, một lần thoát vị. Mỗi lần như một dấu mốc, không chỉ của sức khỏe mà còn của lòng biết ơn. Suốt ba mươi bảy năm sống ở Áo, tôi chưa bao giờ phải trả một đồng viện phí. Mọi thứ được chăm lo chu đáo, từ thuốc men đến phòng ở, thái độ phục vụ. Sự tận tâm và chuyên nghiệp của y tá, bác sĩ khiến tôi khâm phục và xúc động. Ở đây, con người được chăm sóc với lòng nhân ái hơn là thủ tục. Cũng không hề có các bao thư lớn nhỏ! Điều còn lại lớn nhất trong tôi là niềm biết ơn. Ơn đời, ơn người.
Chiêm nghiệm về Bốn ân nặng
Sau ca phẫu thuật vừa rồi, tôi cảm nhận một niềm hạnh phúc thật trọn vẹn. Mỗi sáng thức dậy trong căn nhà ở Wien, tôi nhìn ra khu vườn có ánh nắng chiếu lên những mái nhà cổ.Tiếng chuông nhà thờ vang lên nhẹ, lòng tôi chợt thấy thanh thản. Có những điều trong đời, chỉ khi đi qua hết các thăng trầm, con người mới hiểu được giá trị của một sự bình yên.
Từ ngày đặt chân đến nước Áo, tôi đã qua đầy đủ các trải nghiệm trong cuộc đời: lo âu, sợ hãi, kiên nhẫn, hy vọng, nghĩa tình. Từ một người tỵ nạn tay trắng đến kẻ nhập viện bốn lần trong gần bốn thập kỷ, tôi luôn được nâng đỡ bởi lòng tử tế của con người và ân sủng của cuộc đời. Mỗi biến cố, mỗi lần vào bệnh viện đều để lại trong tôi một bài học về lòng biết ơn.
Có lúc tôi tự hỏi: “Nếu năm xưa con tàu Cap Anamur không kịp vớt tôi giữa Biển Đông, giờ này mình ở đâu?” Câu hỏi ấy theo tôi suốt đời, để mỗi khi gặp người lạ mỉm cười chào hay bác sĩ nhẹ nhàng hỏi han, tôi lại thấy một phần ân nghĩa sâu xa đang tiếp tục được trao truyền.
Ba mươi bảy năm sống nơi đất khách, tôi chưa bao giờ cảm thấy mình bị bỏ rơi. Từ những ngày đầu ở trại Thalham lạnh giá, đến những ca mổ ở Salzburg và Wien, tôi luôn nhận được sự quan tâm chân thành. Người Áo, với vẻ trầm lặng và kỷ luật, nhưng trong lòng lại ấm áp. Họ không nói nhiều, nhưng hành động của họ khiến tôi thấy rõ: Ở đâu có nhân từ, ở đó có quê hương.
Những năm gần đây, tôi không còn làm việc nữa. Thời gian dành cho sách vở, viết lách; hay cho thiền định, tu tập và những buổi dạo bộ quanh công viên hoặc những con phố vắng. Con cái đã trưởng thành, có gia đình, có sự nghiệp. Nhìn chúng đi trên con đường riêng, tôi hiểu rằng mọi nhọc nhằn ngày trước của hai vợ chồng chúng tôi đều xứng đáng, đều trân trọng. Vợ chồng chúng tôi luôn luôn nhắc nhở nhau: Hạnh phúc không nằm ở vật chất, mà ở chỗ ta biết đủ, biết dừng, và biết tri ân.
Tôi nghiệm lại lời đức Phật dạy về “Tứ trọng ân”, bốn ân nghĩa sâu dày mà con người cần ghi nhớ: Ân cha mẹ, Ân Tam Bảo, Ân đất nước, và Ân chúng sinh.
Mỗi khi nghĩ đến, tôi đều thấy bốn ân ấy hiện hữu trong mình. Cha mẹ tạo nên hình hài, Thầy tổ chỉ dạy nên người, quê hương Việt Nam nuôi dưỡng và đất nước Áo cưu mang, cùng bao nhiêu người trên đời này từng giúp đỡ mình. Từ vị giáo sư dạy tiếng Đức ở Thalham, đến ông bà Peter trong bệnh viện Vöcklabruck, từ những bác sĩ, y tá tận tâm đến bạn bè đồng hương trên đất khách. Tất cả họ là những nhân duyên đẹp góp phần làm nên cuộc sống gia đình chúng tôi hôm nay. Ở tuổi này, tôi hiểu rằng mỗi buổi sáng còn được mở mắt, còn nghe tiếng chim, còn nếm được hương vị tách cà phê sớm, đã là một món quà vô giá.
Vienna, thành phố của tình yêu và âm nhạc, của Mozart, Beethoven…của những mùa thu vàng rực, giờ đây với tôi là mái ấm cuối đời. Tôi biết ơn đất nước này, biết ơn cả những gian truân đã giúp mình trưởng thành, biết ơn người bạn đời Sương Mai đã cùng tôi đồng cam cộng khổ nắm tay nhau bước đi qua mọi ngõ ngách của cuộc đời gần 50 năm nay, nửa thế kỷ. Chỉ khi từng bước qua những nhọc nhằn và khổ đau, con người mới học được cách trân trọng từng giây phút của hiện tại.
Và tôi tin rằng, mọi người dù ở đâu, cũng đều mong ước được hai điều này: Sức khỏe và An lạc. Chỉ mấy tuần trước đây thôi, tôi nằm trên giường bệnh chờ ca mổ. Tôi cũng đã từng sợ hãi, từng cô đơn, nhưng cũng từng được chăm sóc, được thương, được cứu sống. Và chính từ những trải nghiệm đó, tôi nhận ra rằng: Sống, dù chỉ một ngày trong tỉnh thức và thương yêu, cũng thỏa mãn cho nhân duyên một kiếp người.
NGUYỄN SĨ LONG
Wien, 27.10.2025
